Ayak sağlığı, hareket kabiliyetini doğrudan etkileyen önemli bir unsurdur. Başparmak kireçlenmesi, ayak başparmağının hareket yeteneğini kısıtlayan ve yaşam kalitesini düşürebilen bir eklem rahatsızlığıdır.
Genellikle ayak başparmağındaki kemik çıkıntısı sorunu olan halluks valgus ile karıştırılsa da, bu iki durum klinik olarak birbirinden farklıdır. Halluks Valgus parmağın şekil bozukluğunu ifade ederken; başparmak kireçlenmesi, eklem kıkırdağının aşınması sonucu eklemin sertleşmesi (rijit hale gelmesi) durumudur.
Başparmak Kireçlenmesi Neden Olur ve Belirtileri Nelerdir?
Ayak başparmağı eklemi (metatarsofalangeal eklem), yürüyüş sırasında vücut ağırlığını taşıyan ve adım atarken bükülmesi gereken kritik bir yapıdır. Bu eklem yüzeyini kaplayan kıkırdak dokusunun hasar görmesiyle kireçlenme süreci başlar. Başta gut hastalığı olmak üzere romatizmal hastalıklar, geçmişte yaşanan ayak travmaları veya eklem içi kırıklar kireçlenmeyi tetikleyen faktörler arasında gösterilmektedir.
Klinik tabloda hastalarda görülen yaygın belirtiler şunlardır:
Sabah Tutukluğu ve Sertlik: Hastalar, özellikle sabah saatlerinde veya uzun süreli dinlenme sonrasında başparmağı yukarı ve aşağı doğru hareket ettirmekte belirgin bir güçlük yaşarlar.
Ağrı: Yürüyüş esnasında, özellikle adım atarken parmağın bükülmesi gereken anlarda artan şiddetli bir ağrı hissi gözlemlenir.
Ayakkabı Giyiminde Konfor Kaybı: Eklem üzerinde oluşan kemik çıkıntıları nedeniyle, ayakkabının üst kısmı ayağı sıkarak ayakkabı giyiminde zorluk ve konfor kaybına yol açar.
Yürüyüş Değişiklikleri: Hastalar ağrıdan kaçınmak amacıyla refleks olarak ayağın dış yanına basarak yürümeye başlarlar; bu durum zamanla ayağın dış kenarında nasırlaşmaya ve bacak yanlarında ikincil ağrılara neden olabilir.
Tanı ve Evreleme: Kireçlenme Hangi Aşamada?
Hastalığın doğru yönetimi için tanının kesinleştirilmesi ve evresinin belirlenmesi gerekir. Ortopedi ve travmatoloji uzmanları tarafından yapılan fiziki muayene ve basarak çekilen ayak röntgenleri tanı için genellikle yeterlidir.
Tedavi planlamasında hastalık iki temel evrede değerlendirilir:
Erken Evre: Eklem hareket kısıtlılığı başlamıştır ancak kıkırdak dokusu tamamen kaybolmamıştır. Eklem çevresinde osteofit adı verilen kemik çıkıntıları görülebilir.
İleri Evre: Eklem kıkırdağı tamamen aşınmış, eklem aralığı daralmış veya kapanmıştır. Hareket kabiliyeti ciddi oranda azalmıştır.
Başparmak Kireçlenmesi Tedavisi: Ameliyatsız Yöntemler
Başparmak kireçlenmesi tanısı konulan her hasta için cerrahi müdahale ilk seçenek değildir. Özellikle erken evrelerde ve hastanın günlük yaşam aktivitelerinin çok kısıtlanmadığı durumlarda konservatif (koruyucu) tedaviler uygulanır.
Cerrahi dışı yaklaşımlar şunları içerir:
Ayakkabı Modifikasyonu: Tabanı sert ve ön kısmı kavisli (rocker bottom) ayakkabılar, parmak ekleminin hareketini kısıtlayarak ağrıyı hafifletmeyi amaçlar.
Enjeksiyon Uygulamaları: Hekim uygun gördüğü takdirde, eklem içi enjeksiyonlarla ödemin azaltılması ve ağrının kontrol altına alınması hedeflenir.
Fizik Tedavi: Eklem hareket açıklığını korumaya yönelik egzersiz programları önerilebilir.
Halluks Rijidus Ameliyatı ve Cerrahi Süreç
Koruyucu tedavilerin yetersiz kaldığı, ağrının kronikleştiği ve yürüme fonksiyonunun bozulduğu ileri evre durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilir. Uygulanacak cerrahi yöntem, hastalığın evresine ve eklemdeki hasar durumuna göre belirlenir.
Temizleme (Cheilectomy): Genellikle eklem yapısının kısmen korunduğu hastalarda tercih edilen bir yöntemdir. Eklem hareketini engelleyen kemik çıkıntılarının (osteofitlerin) temizlenmesi işlemidir. Amaç, parmağın hareket açıklığını artırmak ve ayakkabı içerisindeki baskıyı azaltmaktır.
Eklem Dondurma (Arthrodesis): İleri evre kireçlenmelerde, kıkırdak dokusunun tamamen hasar gördüğü durumlarda uygulanan bir yöntemdir. Hasarlı eklem yüzeyleri temizlenerek parmak fonksiyonel ve ağrısız bir pozisyonda sabitlenir. Bu işlem sonrasında ağrı kaynağı olan eklem hareketi ortadan kaldırıldığı için hasta ağrısız şekilde yürüyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İyileşme süresi uygulanan yönteme göre değişiklik gösterir. Genellikle hastaların ameliyat sonrası belirli bir süre özel ayakkabılar kullanması gerekebilir. Tam iyileşme ve normal aktivitelere dönüş süreci kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Temizleme (cheilectomy) ameliyatı yapılan hastalarda eklem hareketi korunduğu için topuklu ayakkabı giyimi genellikle mümkündür. Ancak eklem dondurma (artrodez) işlemi uygulanan hastalarda, parmak bükülemeyeceği için yüksek topuklu ayakkabıların giyilmesi kısıtlanabilir; bu durumda dolgu topuklu veya daha alçak ayakkabılar tercih edilebilir.
İleri evre kireçlenme, ağrı nedeniyle spor yapmayı zorlaştırabilir. Ancak başarılı bir cerrahi tedavi sonrasında, hastaların ağrısız bir şekilde yürüyüş, koşu ve diğer sportif aktivitelere dönmesi hedeflenmektedir.
Tedavi edilmeyen durumlarda, hasta ağrıdan kaçınmak için yürüyüş pozisyonunu değiştirebilir. Bu durum diz, kalça ve bel gibi diğer eklemlerde yük dağılımını bozarak ikincil ağrılara yol açabilir.
Eklem dondurma (artrodez) işleminde eklem sabitlendiği için kireçlenmenin tekrarlaması söz konusu değildir. Temizleme (cheilectomy) işleminde ise eklem hareketli kaldığı için kireçlenme süreci yavaş da olsa devam edebilir, ancak hastanın uzun süre konforlu hareket etmesi hedeflenir.
Size Ulaşalım!
Bize Ulaşın!