Düz tabanlık (pes planus); ayağın iç kemerinin (medial ark) azalması ya da tamamen kaybolmasıyla karakterize bir taban yapısıdır. Sağlıklı bir ayakta iç kenar yere tam temas etmezken, düz tabanlıkta bu bölge yere yaklaşır veya temas eder; bazen topuk kemiği dışa doğru kayar. Doğuştan olabildiği gibi, gelişme çağında veya erişkinlikte de ortaya çıkabilir. Genetik yatkınlık, bağ-eklem gevşekliği, tibialis posterior tendon yetmezliği, romatizmal hastalıklar, diyabet, aşırı kilo ve uygunsuz ayakkabı kullanımı başlıca ilişkilendirilen faktörlerdir. Her düz tabanlık sorun çıkarmaz; önemli olan yapının esnek mi sert mi olduğu ve şikâyet düzeyidir.
Düz Tabanlık Belirtileri ve Tanı Süreci
Belirti profili kişiden kişiye değişir. Bazıları tamamen ağrısızken, bazılarında ayak iç kenarında çökme hissi, uzun yürüyüşlerde taban ve topuk ağrısı, bilek iç tarafında hassasiyet, çabuk yorulma, içe basma ve ayakkabının iç kenarlarının hızlı aşınması görülebilir. Diz, kalça ve belde mekanik ağrılar da eşlik edebilir; zira ayaktaki hizalanma tüm alt ekstremite biyomekaniğini etkiler.
Tanıda öykü ve fizik muayene esastır. Ayakta duruş ve yürüyüş analizi, parmak ucuna yükselme testi (tek ayak topuk yükseltme), topuk açısı (valgus) ve ark yüksekliği değerlendirilir. Çocuklarda esnek (flexible) düz tabanlıkta ark, ayak yere basmadığında geri gelir; sert (rigid) tipte ise her durumda düzdür. Gerekli durumlarda ayakta çekilen röntgen, erişkinde şüpheli tendon/bağ sorunlarında USG veya MR ile ayrıntılandırma yapılabilir.
Düz Tabanlık Nedenleri: Doğuştan ve Edinsel Faktörler
Doğuştan/Çocukluk
Gelişimsel bağ gevşekliği, ailevi yatkınlık ve yağ yastıkçığının kalınlığı çocuklukta arka yüksekliğini gizleyebilir. Çoğu esnek düz tabanlık yaşla birlikte belirgin ölçüde düzelme eğilimindedir. Sert düz tabanlıkta ise doğumsal kemik birleşmeleri (koalisyon) gibi yapısal nedenler araştırılır.
Erişkin/Edinsel
En sık nedenlerden biri tibialis posterior tendon disfonksiyonudur (erişkin kazanılmış düz tabanlığı). Tekrarlayan zorlanma, travma, romatizmal hastalıklar ve diyabete bağlı tendon kalitesi bozulabilir. Aşırı kilo, uzun süre ayakta kalma, sert zemin, yetersiz ayakkabı desteği ve aşırı pronasyon eğilimi de riski artırır. Gebelik, bağ gevşetici hormonların etkisi ve kilo artışıyla geçici çökme hissi yaratabilir.
Düz Tabanlık Tedavisi: Tabanlık, Egzersiz ve Ameliyat
Tedavi, şikâyet düzeyi, esneklik durumu ve altta yatan nedene göre planlanır. Şikâyeti olmayan, fonksiyonu iyi olan bireylerde yalnızca takip ve uygun ayakkabı önerisi yeterli olabilir.
Konservatif (cerrahi dışı) yaklaşım
Ayakkabı ve tabanlık: Orta-arka ayak için yeterli destek (medial ark) ve topuk kupası olan, torsiyonel stabilitesi iyi ayakkabılar tercih edilir. Kişiye özel veya hazır ortotik tabanlıklar, ağrıyı ve aşırı pronasyonu azaltabilir.
Egzersiz ve fizik tedavi: Ayak iç kavsini destekleyen kaslar (özellikle tibialis posterior), baldır–Aşil esnetmeleri ve propriosepsiyon çalışmalarıyla güçlendirilir. Kalça-pelvis hizasını iyileştiren egzersizler (gluteal kaslar) yürüyüş mekaniğine olumlu yansır.
Yük yönetimi ve kilo kontrolü: Uzun süreli ayakta kalma ve yüksek darbeli aktiviteler kademeli planlanır; fazla kilo azaltıldığında şikâyetler belirgin hafifleyebilir.
Semptom yönetimi: Alevlenmelerde kısa süreli aktivite modifikasyonu, buz uygulaması ve hekim uygun görürse ağrı kesici/anti-inflamatuvar ilaçlar değerlendirilebilir.
Cerrahi seçenekler
Sert deformite, belirgin tendon yırtığı/işlev kaybı, ilerleyici topuk dışa kayması veya konservatif tedaviye rağmen kalıcı fonksiyon kaybı ve ağrı varlığında gündeme gelir. Uygulanan teknik; tendon onarımı/transferi, kemik hizalamasını düzeltici osteotomiler veya eklem düzeyindeki sorunlara yönelik işlemler olabilir. Sonrasında alçı/ortez ve rehabilitasyon süreci planlanır; iyileşme kademeli seyreder.
Düz Tabanlıkta Yaşam Tarzı İpuçları ve Önleme Yöntemleri
Günlük yaşamda alınacak küçük önlemler, hem şikâyetleri hafifletir hem de ilerlemeyi yavaşlatır. Doğru ayakkabı seçimi ilk basamaktır: Yeterli iç kemer desteği, sağlam topuk kupası ve ayağa uygun kalıp sürtünmeyi azaltır. Ortotik tabanlıkların düzenli kullanımı, uzun yürüyüşlerde ve ayakta kalınan işlerde konforu artırır. Antrenman hacmini kademeli artırmak, sert zeminler yerine daha uygun yüzeylerde egzersiz yapmak, koşu-yürüyüş ayakkabılarını dönüşümlü kullanmak aşırı yüklenmeyi önler.
Haftalık rutine ayağı destekleyen güçlendirme ve esnetme egzersizlerini eklemek, kilo kontrolüyle birlikte en kalıcı faydayı sağlar. Çocuklarda esnek düz tabanlığın çoğunlukla iyi huylu seyrettiği unutulmamalı; ağrı, sertlik veya asimetri varsa pediatrik ortopedi değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
Her Düz Taban Aynı Değildir, Tedavi Kişiye Özeldir
Düz tabanlık tek bir tablo değil, esneklik, ağrı ve fonksiyon düzeyiyle değişen geniş bir yelpazedir. Pek çok kişi doğru ayakkabı-tabanlık, hedefe yönelik egzersiz ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle konforlu bir şekilde günlük yaşamına devam eder. Şikâyetleriniz artıyor, ayak-bilek şeklinizde belirgin değişim fark ediyor ya da uzun süredir ağrı yaşıyorsanız; gecikmeden bir ortopedi/ayak-ayak bileği uzmanına başvurun. Erken ve kişiye özel bir plan, uzun vadede hem performansı hem de yaşam kalitesini belirgin biçimde iyileştirir.
Size Ulaşalım!
Bize Ulaşın!