Naviküler Kırık Nedir?

Ayağın orta kısmında yer alan naviküler kemik, ayak kemerinin stabilitesini sağlayan ve vücut ağırlığının ön tarafa aktarılmasında kritik rol oynayan küçük ama son derece önemli bir kemiktir. Tarak kemiklerinin (metatarslar) hemen arkasında, talus ve kuneiform kemikleriyle eklem yapan bu yapı, yürüyüş sırasında ayak kemerinin yük taşıma dengesini düzenler.

Bu kemikte meydana gelen kırıklar, genellikle iki şekilde gelişir:

Ani travmalar (düşme, burkulma, doğrudan darbe) sonucu oluşan akut kırıklar,
Tekrarlayan zorlanmalara bağlı olarak gelişen stres kırıkları.

Naviküler kemik kırıkları nadir görülür ancak geç fark edildiğinde ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Erken tanı ve uygun tedavi, hem ağrının kronikleşmesini hem de spora veya günlük aktivitelere dönüşte gecikmeyi önler.

Naviküler Kırık Tanımı ve Ayak Sağlığındaki Yeri

Tanım

Naviküler kırık, ayağın orta kısmında bulunan bu kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır. Naviküler kırık, ani bir travmayla oluşabileceği gibi, koşu gibi tekrarlayan yüklenmelere bağlı stres kırığı şeklinde de ortaya çıkabilir.

Ayaktaki Rolü

Naviküler kemik, tibia (kaval kemiği) üzerinden gelen yükü ayağın ön kısmına aktarır. Aynı zamanda medial ark olarak adlandırılan iç ayak kemerinin devamlılığını sağlar. Bu nedenle kırığı, ayak mekaniğini doğrudan etkiler. Naviküler kemiğin talus ve kuneiform kemikleriyle yaptığı eklemler, yürüyüş sırasındaki esnekliği ve stabiliteyi dengeler.

Neden Önemli?

Bu kemik, kan dolaşımı açısından nispeten zayıf bir bölgededir. Bu nedenle kırık sonrası beslenme bozukluğu (avasküler nekroz) ve kaynamama (nonunion) riski yüksektir. Tanının gecikmesi halinde uzun süreli orta ayak ağrısı, kronik yürüyüş bozukluğu ve performans kaybı gelişebilir.

Naviküler Kırığın Belirtilerinde Ayakta Şişlik, Ağrı ve Fonksiyon Kaybı

Ağrı

Genellikle ayağın üst–iç kısmında (dorsal-medial bölge) hissedilen, üzerine basmakla artan, derin ve rahatsız edici bir ağrıdır.

Şişlik ve Hassasiyet

Ayağın sırtında, özellikle naviküler kemiğin bulunduğu noktada belirgin bir hassasiyet ve şişlik oluşabilir. Bu “nokta hassasiyeti”, tanı açısından önemli bir bulgudur.

Fonksiyon Kaybı

Uzun yürüyüşler, koşu veya parmak ucu yükselme gibi aktivitelerde ağrı artar; kişi performans düşüklüğü yaşar.

Stres Kırığı Belirtileri

Bu tür kırıklar sinsi seyreder; ağrı genellikle egzersiz sırasında başlar, dinlenince azalır. Tedavi edilmezse ağrı istirahatte de devam eder hale gelir.

Akut Kırık Belirtileri

Ani bir “çıt” sesi veya hissiyle birlikte keskin ağrı, hızlı şişlik ve üzerine basamama durumu gözlenir. Bu durumda acil tıbbi müdahale gerekir.

Naviküler Kırık Nedenleri ve Risk Faktörleri

Nedenler

Travma: Düşme, burkulma, doğrudan darbe veya araç içi kazalar.
Tekrarlayan yüklenme: Koşu, futbol, basketbol, tenis veya bale gibi sporlarda sürekli zıplama ve basma hareketleri kemiğe mikrotravmalar oluşturabilir.

Risk Faktörleri

Biyomekanik faktörler: Aşırı içe basma (overpronasyon), yüksek kavisli ayak, Aşil tendonu kısalığı.
Antrenman hataları: Antrenman yoğunluğunu hızlı artırmak, sert zeminde koşmak, yanlış ayakkabı seçimi.
Kemik sağlığı: D vitamini eksikliği, yetersiz beslenme, osteopeni veya osteoporoz.
Geçirilmiş yaralanmalar: Önceden yaşanmış orta ayak travmaları veya kronik baldır–Aşil gerginliği.

Bu faktörlerin birleşimi, kemiğin mikro düzeyde yorgunluğa uğramasına ve zamanla kırılmasına yol açabilir.

Naviküler Kırıkta Tanı Süreci ve Tedavi Seçenekleri

Tanı

Tanı süreci, detaylı muayene ve görüntüleme yöntemlerini içerir.

Klinik muayene: Ayağın üst kısmında lokal hassasiyet, şişlik ve yürüyüşte aksama tespit edilir. Özellikle tek ayak üzerinde parmak ucuna kalkarken ağrının artması tipiktir.
Röntgen: İlk basamak görüntülemedir; akut kırıklarda genellikle yeterlidir. Ancak stres kırıklarında erken dönemde normal görünebilir.
BT (Bilgisayarlı Tomografi): Kırığın yerini, hattın şeklini ve yer değiştirme miktarını net gösterir.
MRG: Erken dönem stres kırıklarının saptanmasında en duyarlı yöntemdir; kemik ödemi ve mikroçatlakları ortaya çıkarır.

Tedavi

Konservatif (Ameliyatsız) Tedavi

İmmobilizasyon + yük kısıtlaması: 6–8 hafta süreyle alçı veya Walker bot ile tam yük verilmeden dinlendirme. Özellikle stres kırıklarında bu yaklaşım şarttır.

Ağrı ve ödem kontrolü

Buz uygulaması, elevasyon ve hekim önerisiyle ağrı kesici kullanımı.

Destekleyici tabanlık

Biyomekaniği dengeleyen özel tabanlık veya ayakkabı düzenlemeleri.

Fizyoterapi

Kademeli olarak planlanır:

Ağrı kontrolü

Hareket açıklığının geri kazanılması
Baldır ve Aşil kaslarının esnetilmesi
Kuvvetlendirme ve denge çalışmaları
Spora dönüş protokolleri

Cerrahi (ORIF):

Kırık parçalarının yer değiştirdiği, çoklu parçalı kırıklarda veya konservatif tedaviye yanıt alınamayan stres kırıklarında cerrahi gerekir. Vida veya plaklarla kemik uçları tespit edilir. Ameliyat sonrası dönemde kontrollü yük verme ve düzenli fizik tedavi, başarılı iyileşme için zorunludur.

Naviküler Kırık İyileşme Süreci: Ne Beklenmeli?

İyileşme süresi kırığın tipine ve tedavi yöntemine göre değişir:

Stres kırıkları: Genellikle 6–8 haftalık yük kısıtlaması sonrası, spora dönüş 8–12 hafta arasında mümkündür. Ancak tam iyileşme bazı durumlarda 3–6 aya kadar uzayabilir.
Akut ve cerrahi gerektiren kırıklar: Rehabilitasyon süreci daha uzun ve kademelidir.
Rehabilitasyon hedefleri: Ağrısız yürüyüş, tam hareket açıklığı, Aşil esnekliği, kas kuvveti ve dengeyi yeniden kazandırmaktır.
Olası komplikasyonlar: Kaynamama, avasküler nekroz, orta ayak artriti veya kronik ağrı gelişebileceğinden düzenli doktor kontrolü önemlidir.
Spora dönüş: Ağrısız yüklenme, tek ayak üzerinde denge ve koşu testleriyle değerlendirilir. Ancak nihai dönüş kararı her zaman hekim ve fizyoterapistin onayıyla verilmelidir.

Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa, vakit kaybetmeden ortopedi uzmanına başvurulmalıdır:

Üzerine hiç basamama, belirgin şekil bozukluğu
Şiddetli ve artan ağrı
Ayakta uyuşma, morarma veya parmaklarda soğukluk
Dinlenme sırasında dahi geçmeyen, gece uykudan uyandıran ağrı

Naviküler kırık, ayağın stabilitesini ve yürüyüş mekanizmasını doğrudan etkileyen önemli bir yaralanmadır. Erken tanı, doğru immobilizasyon ve kontrollü rehabilitasyon süreci, ağrısız bir dönüş ve kalıcı hasarın önlenmesi için temel unsurlardır.

Ağrı, şişlik veya basma güçlüğü yaşıyorsanız, kendi kendine geçmesini beklemek yerine profesyonel bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.